Skip to Content

Tożsamość religii a tożsamość religijna - propozycja nowej perspektywy interpretacyjnej

Punktem wyjścia proponowanych rozważań jest zjawisko powszechnego stosowania współcześnie zawężonego pojęcia tożsamości. Pojęcie to jest obecnie przedmiotem intensywnego zainteresowania przede wszystkim trzech dyscyplin – psychologii, socjologii i antropologii. Na potrzeby badań szczegółowych autorzy tworzą co raz to nowe koncepcje, bazujące na niejasności i wieloznaczności tegoż terminu. Doprowadziło to do sytuacji, w której hasło oznaczające zbyt wiele różnorodnych zjawisk, przestaje wreszcie znaczyć cokolwiek. Pojęcie tożsamości z tych właśnie powodów popadło we frazesowość i kliszowość. W przeciwieństwie do ograniczonych perspektywą podmiotową koncepcji tożsamości chciałbym zaproponować przywrócenie pierwotnego znaczenia terminu „tożsamość”, w jego szerokim zakresie semantycznym. Do tego posłuży mi rekonstrukcja filozoficznego rozumienia pojęcia tożsamość, które może oznaczać również pewną własność przedmiotów bądź zjawisk.
W swoim wystąpieniu będę odwoływał się do koncepcji tożsamości proponowanych przez Parmenidesa z Elei, Platona, Arystotelesa, Leibniza, Hegla, a w czasach najnowszych przez E.W. Ardenera oraz J. Lipca. Tożsamość rozumiana na sposób filozoficzny jest rodzajem klamry, spinającej różnorodne stany rzeczy, konstytuując jednorodny przedmiot w różnych fazach jego trwania. Co więcej, tradycyjnie rozumiana tożsamość nie daje się w żadnym stopniu zredukować do prostej relacji identyczności (rozróżnienie na pojęcia tożsamości i takożsamości). Dalej więc, pytanie o tożsamość jest wtedy i tylko wtedy uzasadnione, jeśli to, czemu kategoria ta przysługuje, podlega relacji poprzedniości-następstwa kolejnych stanów rzeczy zgodnie z osią czasu. Kryterium to spełnia moim zdaniem fenomen religijny, ewoluujący w czasie i zmieniający (na pozór) swój charakter, dzięki czemu perspektywa tożsamości religii in abstracto może stanowić cenne narzędzie interpretacyjne.

Bartosz Lampkowski




stat