Skip to Content

Struktura sacrum. Od fenomenologii do kognitywistyki

Sacrum jako kategoria stosowana w badaniach religioznawczych ma długą i złożoną historię. Jest to pojęcie niezwykle wieloznaczne i zazwyczaj nieprecyzyjnie zdefiniowane. Stosowano je przede wszystkim w fenomenologii religii oraz w badaniach porównawczych, jednakże zakres jego występowania znacznie wykracza poza poszczególne subdyscypliny i poszczególne orientacje teoretyczno-metodologiczne w religioznawstwie. Wielu badaczy traktuje pojęcie sacrum jako zbyt problematyczne by można uczynić z niego pojęcie naukowe. Dystans ten jest w znacznej mierze wynikiem niechęci wobec fenomenologii religii, a także niektórych stanowisk filozoficznych i teologicznych. Z drugiej jednak strony próba stworzenia teorii sacrum była i jest przedsięwzięciem naukowym podejmowanym przez religioznawców i badaczy kultury reprezentujących różne orientacje teoretyczne.

W wystąpieniu przedstawiona i krytycznie omówiony zostanie problem struktury sacrum w ujęciu takich orientacji jak fenomenologia religii, behawioryzm oraz podejście kognitywne. Wyróżnione zostaną trzy poziomy, na których sacrum może być badane: poziom intencjonalności religijnej, poziom zachowania i poziom procesów poznawczych. Istotą podejść zajmujących się sacrum na wspomnianych trzech poziomach jest to, że traktują one sacrum nie jako immanentną cechę rzeczy, osób, procesów, lecz relacyjnie tzn. jako stosunek człowieka do określonych przedmiotów. Pewne przedmioty zostają wyodrębnione z otoczenia przez jednostki i grupy nadające im sens i wartość. Przedmiot uznany za święty może mieć pewne cechy, które wyróżniają go z pośród innych przedmiotów tego samego rodzaju, zmysłowo uchwytne cechy wyróżniające nie są jednak ani warunkiem dostatecznym, ani warunkiem koniecznym uznania przedmiotu za święty.

Sławomir Sztajer




stat