Skip to Content

Sufizm - historia, nurty, przedstawiciele

Sufizm należy do najpopularniejszych przejawów mistycyzmu w świecie islamu. Jego początki związane są z ruchami ascetycznymi, które pojawiły się już VII w. Nazwa „sufizm” pochodzi od słowa „suf” czyli wełna i wywodzi się od wełnianych strojów jakie nosili mistycy. Miało one pokazywać ich rezygnacje ze świata doczesnego na rzecz świata duchowego.

Inspiracji dla swoich dociekań, sufi szukali w Koranie jak i hadisach czyli tradycji Proroka. Dużym zainteresowaniem cieszył się tzw. werset światła (Kor. 24/35) jak też litery al-fawatih, które znajdują się na początku niektórych sur. Na jego rozwój miały również wpływ idee z innych kultur, głównie chrześcijaństwo, neoplatonizm, gnostycyzm czy buddyzm.

W historii sufizmu można wyróżnić trzy etapy jego ewolucji. Pierwszy trwa od VIII do XI w. i jest to okres mistyków indywidualnych, w tym okresie pojawiają się pierwsze praktyki mistagogiczne – sama i dikr. Drugi to okres tworzenia się bractw i obejmuje okres od XII do XVI w. Ostatni etap to asymilacja sufizmu do kultury islamskiej.

W pierwszych wiekach swojego istnienia sufizm był często obiektem ataków ze strony ortodoksyjnego islamu. Ofiarami prześladowań byli m.in. Al-Halladż  czy As-Suhrawardi, obaj zostali skazani na śmierć. Do pogodzenia sufizmu z kalamem czyli teologią spekulatywną, doprowadził Abu Hamid Al-Ghazali.

Istotnym elementem sufizmu jest tworzenie się bractw. Jest to zjawisko wyjątkowe, gdyż w ramach ortodoksyjnego islamu nie wytworzyła się grupa, którą można by określić jako „zakonnicy”. Ważnym aspektem życia w bractwie była relacja pomiędzy mistrzem a uczniem. Ta bezpośredni i bliska więź jaka się wytwarzała między nimi, zaowocował powstaniem swego rodzaju kultu świętych. Wielcy mistrzowie stawali się obiektem kultu a ich groby celem pielgrzymek.

Ewa Machut-Mendecka wyróżnia cztery zasadnicze typy sufich. Są to natchniony włóczęga i odszczepieniec, suficki brat, sufi na pograniczu dwóch światów i suficki mędrzec.

Sufizm wywarł znaczny wpływ na islam. Dzięki sufim-filozofom na jego grunt przeniknęły idee panteistyczne. Również dzięki niemu w islamie pojawiły się elementy emocjonalne jak idea miłości boskiej. Sufizm, dzięki asymilowaniu elementów z innych kultur przyczynił się ponadto do pokojowego rozpowszechniania się islamu.


Damian Kokoć




stat